Ανακαλύψτε τον Μακρύ Γιαλό
Κρητική Κουζίνα

Κρητική Κουζίνα
Η Κρητική κουζίνα «απογειώνεται» στο Νομό Λασιθίου, όπου παράγονται πεντανόστιμα τοπικά προϊόντα [στάκα, ξυνομυζήθρα, ξύγαλο] και πρωταγωνιστούν σε λαχταριστές παραδοσιακές συνταγές [στάκα με αβγά, νεράτη τυρόπιτα με στειακή ξυνομυζήθρα, Καλλιτσούνια Στειακά ανεβατά]. Ταυτόχρονα, καθώς η Σητεία είναι το επίκεντρο του οινικού χάρτη του Λασιθίου και των οίνων ΠΟΠ (ΟΠΑΠ) Σητεία, θα έχετε την ευκαιρία να δοκιμάσετε εξαιρετικής ποιότητας κρασιά, μέσα από επισκέψεις σε τοπικούς αμπελώνες και οινογευσία. Απαραίτητη είναι η στάση στην Ιερά Μονή Τοπλού [14ος αι.], όπου παράγονται βιολογικά και υψηλής ποιότητας κρασιά [Θραψαθήρι – Βηλάνα, Merlot – Syrah], τσικουδιά, εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο, ελιές, πάστα ελιάς, σαπούνι, ξύδι και το βραβευμένο, αγνό θυμαρίσιο μέλι ΤΟΠΛΟΥ.
Κρητική κουζίνα γύρω από τον Μακρύ Γιαλό
Στο Νομό Λασιθίου η κρητική κουζίνα απογειώνεται. Τοπικοί παραγωγοί φτιάχνουν στάκα, ξυνομυζήθρα και ξύγαλο, και τα προϊόντα αυτά πρωταγωνιστούν σε παραδοσιακές συνταγές.
- Στάκα με αβγά
- Νεράτη τυρόπιτα με ξυνομυζήθρα
- Καλλιτσούνια, το κρητικό γλυκό τυρί σε ζύμη
Τρώγοντας με κρητικό τρόπο στη νοτιοανατολική Κρήτη
Η κρητική κουζίνα είναι απλή με την καλύτερη έννοια: ελαιόλαδο, εποχιακά λαχανικά, χόρτα, όσπρια, ψωμί, τυριά και βότανα, με κρέας και ψάρι σε μικρότερες ποσότητες. Πολλά πιάτα θέλουν λίγα υλικά, γι' αυτό φαίνεται η ποιότητα του καθενός. Η ανατολική Κρήτη ακολουθεί το ίδιο πνεύμα, με τους ελαιώνες της, τα κοπάδια προβάτων και κατσικιών και τη μακριά ακτογραμμή.
Τα τρία τοπικά γαλακτοκομικά, με δυο λόγια
- Στάκα: πλούσιο, βουτυρώδες προϊόν από την κρέμα του πρόβειου και του κατσικίσιου γάλακτος, που σερβίρεται συχνά με αβγά ή μαγειρεύεται με ρύζι
- Ξινομυζήθρα: μαλακό, λευκό και ευχάριστα ξινό φρέσκο τυρί, που μπαίνει σε πίτες, σε σαλάτες και πάνω σε παξιμάδια
- Ξύγαλο: ξινισμένο γάλα με κρεμώδη, ξινή γεύση, που τρώγεται με ψωμί ή χρησιμοποιείται στη μαγειρική
Αν τα ονόματα σάς είναι άγνωστα, ρωτήστε όποιον σας σερβίρει. Οι περισσότεροι εξηγούν με χαρά πώς φτιάχνεται ένα πιάτο και τι το συνοδεύει, και έτσι θα προσέξετε τις μικρές διαφορές από κουζίνα σε κουζίνα και από χωριό σε χωριό.
Πιάτα που αξίζει να αναζητήσετε
- Ντάκος: σκληρό κριθαρένιο παξιμάδι, μουλιασμένο με τριμμένη ντομάτα και σκεπασμένο με μαλακό λευκό τυρί, ελιές, ελαιόλαδο και ρίγανη
- Κρητική σαλάτα: ντομάτα, αγγούρι, ελιές, κρεμμύδι, κάπαρη και τυρί, με άφθονο ελαιόλαδο
- Χόρτα: άγρια ή καλλιεργημένα, βρασμένα και ντυμένα με ελαιόλαδο και λεμόνι
- Γαμοπίλαφο: ρύζι που μαγειρεύεται αργά σε ζωμό κρέατος ώσπου να γίνει κρεμώδες, παραδοσιακά φαγητό των γιορτών
- Αντίκριστο: αρνί που ψήνεται αργά δίπλα σε ανοιχτή φωτιά
- Χοχλιοί μπουμπουριστοί: σαλιγκάρια τηγανισμένα με ξύδι και δενδρολίβανο
- Απάκι: χοιρινό μαριναρισμένο σε ξύδι και βότανα και μετά καπνιστό
- Ξεροτήγανα: λωρίδες τηγανητής ζύμης, τυλιγμένες σε ρόζες, με μέλι και σουσάμι
Λάδι, βότανα και μέλι
Το ελαιόλαδο είναι η ραχοκοκαλιά της κρητικής κουζίνας. Πέφτει πάνω στις σαλάτες, μπαίνει στις πίτες και ντύνει τα βραστά χόρτα, ενώ ένα πιάτο ψωμί με λάδι και μια πρέζα αλάτι είναι ένας απλός τρόπος να καταλάβετε πόσο διαφέρει ο ένας παραγωγός από τον άλλον.
Τα βότανα που φυτρώνουν άγρια στις πλαγιές, όπως η ρίγανη, το θυμάρι, το φασκόμηλο, η μαντζουράνα και ο δυόσμος, δίνουν άρωμα στο κρέας, στα τυριά και στα όσπρια. Το θυμαρίσιο μέλι είναι αρωματικό και ταιριάζει με στραγγιστό γιαούρτι, φρέσκο ψωμί ή ένα ζεστό τυροπιτάκι.
Η ρακή και το τέλος του γεύματος
Η τσικουδιά, που στην ανατολική Κρήτη λέγεται συνήθως ρακή, είναι διάφανο απόσταγμα από τα στέμφυλα του σταφυλιού. Σερβίρεται σε μικρά ποτηράκια και φτάνει συχνά στο τέλος του γεύματος, μαζί με κάτι γλυκό ή ένα πιάτο φρούτα. Πίνεται σιγά σιγά, με κουβέντα.
Για όσους προτιμούν κάτι χωρίς αλκοόλ, υπάρχουν τα αφεψήματα βοτάνων. Το τσάι του βουνού και ο δίκταμος προέρχονται από φυτά των κρητικών πλαγιών και σερβίρονται ζεστά μετά το φαγητό.
Πώς να παραγγείλετε και να μοιραστείτε
Το κρητικό τραπέζι γίνεται καλύτερο όταν μοιράζεστε. Παραγγείλτε μερικά ορεκτικά και σαλάτες για όλη την παρέα, προσθέστε ένα ή δύο κυρίως πιάτα και αφήστε το γεύμα να κυλήσει με τον δικό του ρυθμό. Ρωτήστε τι είναι φρεσκότερο εκείνη τη μέρα, γιατί τα καλύτερα πιάτα ακολουθούν την εποχή και την κουζίνα. Το ψωμί συνοδεύει σχεδόν τα πάντα και πολλές ταβέρνες φέρνουν στο τέλος ένα γλυκάκι ή φρούτο.
Τρώγοντας με τις εποχές
Την άνοιξη έρχονται τα άγρια χόρτα, οι αγκινάρες και τα κουκιά. Το καλοκαίρι ανήκει στις ντομάτες, τις μελιτζάνες, τα κολοκυθάκια και τα σύκα. Το φθινόπωρο φέρνει τη συγκομιδή της ελιάς και το πρώτο καινούργιο λάδι, ενώ ο χειμώνας τα εσπεριδοειδή, τα χόρτα και τα όσπρια που σιγοβράζουν. Η πεδιάδα γύρω από την Ιεράπετρα φημίζεται για τα λαχανικά των θερμοκηπίων της.
Λίγη Κρήτη για το σπίτι
- Ελαιόλαδο σε σφραγισμένο τενεκεδάκι ή φιάλη
- Θυμαρίσιο μέλι και άλλα τοπικά μέλια
- Ελιές και πάστα ελιάς σε βαζάκια
- Αποξηραμένη ρίγανη, φασκόμηλο και τσάι του βουνού σε χάρτινες σακούλες
- Κριθαρένια παξιμάδια, που αντέχουν στο ταξίδι και διατηρούνται για εβδομάδες
Ελέγξτε τους κανόνες της αεροπορικής εταιρείας για τα υγρά πριν πακετάρετε λάδι ή ρακή και τυλίξτε καλά τα γυάλινα βαζάκια με τα ρούχα σας.


